Η κρίση πανικού είναι μια ξαφνική έξαρση έντονου φόβου ή δυσφορίας, η οποία συνοδεύεται συχνά από δυνατά σωματικά συμπτώματα. Μπορεί να εμφανιστεί σε μια περίοδο πίεσης, σε συγκεκριμένο χώρο ή φαινομενικά «από το πουθενά». Επειδή η καρδιά χτυπά γρήγορα, η αναπνοή αλλάζει και το σώμα μπαίνει σε κατάσταση συναγερμού, ο άνθρωπος μπορεί να πιστέψει ότι παθαίνει έμφραγμα, ότι θα λιποθυμήσει, ότι χάνει τον έλεγχο ή ότι θα πεθάνει. Η εμπειρία είναι πραγματική και πολύ τρομακτική, ακόμη κι όταν τελικά δεν υπάρχει ο κίνδυνος που φοβάται εκείνη τη στιγμή.

Τι είναι μια κρίση πανικού

Ο πανικός αποτελεί ακραία ενεργοποίηση του φυσικού συστήματος συναγερμού του οργανισμού. Σε πραγματικό κίνδυνο, αυτή η αντίδραση μας προετοιμάζει να κινηθούμε γρήγορα: αυξάνει τους καρδιακούς παλμούς, μεταβάλλει την αναπνοή, κατευθύνει την προσοχή στην απειλή και προκαλεί ένταση στους μυς. Στην κρίση πανικού, η ίδια αντίδραση ενεργοποιείται με μεγάλη ένταση χωρίς να αντιστοιχεί απαραίτητα σε έναν άμεσο εξωτερικό κίνδυνο.

Μια μεμονωμένη κρίση δεν είναι το ίδιο με τη διαταραχή πανικού. Η διάγνωση απαιτεί επαγγελματική αξιολόγηση και σχετίζεται, μεταξύ άλλων, με επαναλαμβανόμενες απρόσμενες κρίσεις, επίμονη ανησυχία για νέες κρίσεις ή σημαντική αλλαγή συμπεριφοράς εξαιτίας αυτού του φόβου. Δεν είναι ασφαλές να συμπεράνει κάποιος μόνος του ότι κάθε έντονο επεισόδιο είναι «απλώς πανικός», επειδή παρόμοια συμπτώματα μπορεί να συνδέονται και με σωματικές καταστάσεις.

Συχνά συμπτώματα

Τα συμπτώματα συνήθως αυξάνονται γρήγορα και μπορούν να περιλαμβάνουν συνδυασμό των παρακάτω:

  • έντονους ή γρήγορους καρδιακούς παλμούς,
  • δύσπνοια, αίσθηση ότι δεν φτάνει ο αέρας ή σφίξιμο στον λαιμό,
  • πόνο ή πίεση στο στήθος,
  • ζάλη, αστάθεια ή αίσθηση λιποθυμίας,
  • τρέμουλο, εφίδρωση, ρίγη ή εξάψεις,
  • ναυτία ή ενόχληση στο στομάχι,
  • μούδιασμα ή μυρμήγκιασμα, ιδιαίτερα στα άκρα ή γύρω από το στόμα,
  • αίσθηση απομάκρυνσης από το περιβάλλον ή από τον ίδιο τον εαυτό,
  • φόβο απώλειας ελέγχου, τρέλας ή θανάτου.

Δεν βιώνουν όλοι τα ίδια συμπτώματα και η ένταση διαφέρει. Τα περισσότερα επεισόδια κορυφώνονται και υποχωρούν, αλλά η αίσθηση εξάντλησης ή ευαλωτότητας μπορεί να παραμένει μετά. Το ότι μια κρίση πέρασε δεν σημαίνει ότι πρέπει να αγνοηθούν τα συμπτώματα, ιδιαίτερα αν είναι η πρώτη φορά ή αν διαφέρουν από όσα έχετε ήδη αξιολογήσει με γιατρό.

Γιατί η κρίση μοιάζει τόσο επικίνδυνη

Ο εγκέφαλος προσπαθεί να ερμηνεύσει γρήγορα όσα συμβαίνουν στο σώμα. Αν η ταχυκαρδία ερμηνευτεί ως «η καρδιά μου δεν αντέχει» ή η ζάλη ως «θα χάσω τις αισθήσεις μου», ο φόβος αυξάνεται. Η αύξηση του φόβου ενισχύει ξανά τη σωματική ενεργοποίηση. Έτσι μπορεί να δημιουργηθεί ένας αυτοτροφοδοτούμενος κύκλος: σωματική αίσθηση, καταστροφική ερμηνεία, περισσότερο άγχος, εντονότερη αίσθηση.

Μετά από ένα επεισόδιο, η προσοχή μπορεί να στραφεί συνεχώς στο σώμα: «χτυπά πιο γρήγορα η καρδιά;», «αναπνέω σωστά;», «μήπως αρχίζει πάλι;». Αυτή η υπερεπαγρύπνηση κάνει κάθε φυσιολογική μεταβολή πιο αισθητή και αυξάνει τον φόβο μιας επόμενης κρίσης. Το άτομο μπορεί να αρχίσει να αποφεύγει άσκηση, καφέ, οδήγηση, καταστήματα, μέσα μεταφοράς ή μέρη από τα οποία πιστεύει ότι δεν θα μπορέσει να φύγει εύκολα.

Τι μπορείτε να κάνετε τη στιγμή της κρίσης

Καμία τεχνική δεν λειτουργεί ίδια για όλους και ο στόχος δεν είναι να «αναγκάσετε» την κρίση να εξαφανιστεί αμέσως. Μπορεί να βοηθήσουν ορισμένες απλές κινήσεις:

  1. Σταματήστε σε ασφαλές σημείο. Αν οδηγείτε ή χειρίζεστε μηχάνημα, κινηθείτε με ασφάλεια εκτός κινδύνου. Αν δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος, προσπαθήστε να παραμείνετε εκεί που είστε αντί να φύγετε πανικόβλητοι.
  2. Ονομάστε την εμπειρία χωρίς βεβαιότητα διάγνωσης. Αν έχετε ήδη αξιολογηθεί και αναγνωρίζετε το μοτίβο, μπορείτε να πείτε: «Αυτό μοιάζει με κρίση πανικού. Είναι έντονο, αλλά θα περάσει». Αν είναι η πρώτη φορά ή κάτι φαίνεται διαφορετικό, ζητήστε ιατρική βοήθεια.
  3. Επιβραδύνετε απαλά την αναπνοή. Αφήστε την εκπνοή να γίνει λίγο πιο αργή, χωρίς πολύ βαθιές και γρήγορες εισπνοές. Η υπερβολική προσπάθεια να «πάρετε περισσότερο αέρα» μπορεί να αυξήσει την υπεραναπνοή και τη ζάλη.
  4. Στρέψτε την προσοχή στο παρόν. Παρατηρήστε συγκεκριμένα πράγματα που βλέπετε, ακούτε και αγγίζετε. Νιώστε τα πέλματα στο έδαφος ή την πλάτη στο κάθισμα. Η πρακτική αυτή δεν ακυρώνει το συναίσθημα· προσφέρει ένα εξωτερικό σημείο αναφοράς.
  5. Ζητήστε ήρεμη παρουσία. Αν υπάρχει έμπιστο πρόσωπο, πείτε τι χρειάζεστε: να μείνει δίπλα σας, να μιλά αργά ή να σας συνοδεύσει για αξιολόγηση.

Αποφύγετε να χρησιμοποιείτε μια σακούλα για την αναπνοή. Χωρίς ιατρική αξιολόγηση δεν γνωρίζετε την αιτία της δύσπνοιας και αυτή η πρακτική μπορεί να είναι επικίνδυνη σε άλλες καταστάσεις.

Μην αποδίδετε αυτόματα τα έντονα σωματικά συμπτώματα στο άγχος.

Καλέστε το 112 ή ζητήστε άμεση ιατρική βοήθεια αν τα συμπτώματα είναι νέα ή ασυνήθιστα, αν υπάρχει έντονος ή επίμονος πόνος στο στήθος, λιποθυμία, σοβαρή δυσκολία στην αναπνοή, τραυματισμός, νευρολογικό σύμπτωμα, γνωστή σοβαρή πάθηση ή οποιαδήποτε αμφιβολία ότι μπορεί να πρόκειται για επείγον περιστατικό. Είναι προτιμότερο να αξιολογηθεί ένα πιθανό επείγον παρά να θεωρηθεί λανθασμένα κρίση πανικού.

Τι να κάνετε μετά το επεισόδιο

Μετά την υποχώρηση της έντασης, δώστε χρόνο στο σώμα να επανέλθει. Ξεκουραστείτε, πιείτε νερό και αποφύγετε την απαίτηση να συνεχίσετε αμέσως σαν να μη συνέβη τίποτα. Σημειώστε, αν μπορείτε, πού βρισκόσασταν, τι αισθανθήκατε πρώτα, ποιες σκέψεις πέρασαν από το μυαλό σας και τι βοήθησε. Οι σημειώσεις αυτές μπορούν να είναι χρήσιμες σε γιατρό ή θεραπευτή, αλλά δεν χρειάζεται να μετατραπούν σε συνεχή παρακολούθηση κάθε σωματικής αίσθησης.

Αν είναι η πρώτη κρίση, χρειάζεται ιατρική συζήτηση ώστε να αξιολογηθούν πιθανοί σωματικοί παράγοντες, ουσίες ή φάρμακα που μπορεί να συμβάλλουν. Ο στόχος δεν είναι να κάνετε ατελείωτες εξετάσεις από φόβο, αλλά να υπάρχει υπεύθυνος αρχικός αποκλεισμός άλλων αιτιών και σαφές πλάνο για το τι θα κάνετε αν τα συμπτώματα επανέλθουν.

Πότε αξίζει να αναζητήσετε επαγγελματική υποστήριξη

Ακόμη και μία κρίση μπορεί να αξίζει συζήτηση αν σας έχει τρομάξει ή αλλάξει τον τρόπο ζωής σας. Η υποστήριξη γίνεται ιδιαίτερα σημαντική όταν:

  • οι κρίσεις επαναλαμβάνονται ή εμφανίζονται απρόσμενα,
  • περνάτε μεγάλο μέρος της ημέρας φοβούμενοι την επόμενη κρίση,
  • αποφεύγετε μετακινήσεις, εργασία, κοινωνικές δραστηριότητες ή σωματική άσκηση,
  • χρειάζεστε πάντα συνοδό ή συγκεκριμένες «ασφαλιστικές» συμπεριφορές για να βγείτε,
  • χρησιμοποιείτε αλκοόλ ή άλλες ουσίες για να μειώσετε τον φόβο,
  • συνυπάρχει επίμονη θλίψη, έντονο άγχος, τραυματική εμπειρία ή άλλη ψυχική δυσκολία.

Το NHS και το NIMH αναφέρουν ότι η ψυχοθεραπεία και, όταν ενδείκνυται μετά από ιατρική αξιολόγηση, η φαρμακευτική θεραπεία αποτελούν βασικές επιλογές αντιμετώπισης. Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία είναι μία από τις προσεγγίσεις με τεκμηρίωση για τη διαταραχή πανικού. Η κατάλληλη επιλογή εξαρτάται από τα συμπτώματα, τις προτιμήσεις, το ιατρικό ιστορικό και τη συνολική αξιολόγηση.

Πώς μπορεί να βοηθήσει η ψυχοθεραπεία

Η θεραπευτική δουλειά μπορεί να περιλαμβάνει ενημέρωση για τον μηχανισμό του πανικού, αναγνώριση των ερμηνειών που εντείνουν τον φόβο, σταδιακή αλλαγή των αποφυγών και ανάπτυξη πιο λειτουργικών τρόπων ανταπόκρισης στις σωματικές αισθήσεις. Δεν πρόκειται απλώς για εκμάθηση «χαλάρωσης». Συχνά χρειάζεται να κατανοηθεί ο φόβος του ίδιου του φόβου και το πώς αυτός οργανώνει την καθημερινότητα.

Παράλληλα μπορεί να διερευνηθούν στρεσογόνοι παράγοντες, απώλειες, σχέσεις ή αλλαγές που επιβαρύνουν το άτομο. Η θεραπεία προσαρμόζεται στη συγκεκριμένη περίπτωση και δεν υποκαθιστά την ιατρική φροντίδα όταν υπάρχουν σωματικά ζητήματα.

Υποστήριξη για κρίσεις πανικού στη Θέρμη

Αν οι κρίσεις πανικού ή ο φόβος μιας επόμενης κρίσης περιορίζουν τη ζωή σας, μπορείτε να επικοινωνήσετε με το Κέντρο Ψυχοθεραπείας «Λόγος Ψυχής» στη Θέρμη. Για ενημέρωση και προγραμματισμό συνάντησης καλέστε στο 231 408 6379. Το κέντρο βρίσκεται στην Καραολή και Δημητρίου 24 και εξυπηρετεί τη Θέρμη, το Πανόραμα, την Πυλαία και τις γύρω περιοχές.

Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν χρησιμοποιείται για αυτοδιάγνωση. Αν υπάρχει αμφιβολία για επείγον σωματικό ή ψυχικό περιστατικό, ζητήστε άμεσα επαγγελματική βοήθεια.