Η σκέψη «μήπως χρειάζομαι ψυχοθεραπεία;» συνήθως δεν εμφανίζεται τυχαία. Μπορεί να έρχεται μετά από μια δύσκολη περίοδο, μια απώλεια, μια αλλαγή στη σχέση ή στην εργασία, αλλά μπορεί επίσης να γεννιέται πιο αθόρυβα: από την αίσθηση ότι επαναλαμβάνονται τα ίδια προβλήματα, ότι η καθημερινότητα έχει γίνει πιο βαριά ή ότι έχετε απομακρυνθεί από τον τρόπο που θα θέλατε να ζείτε. Το να αναρωτιέστε αν χρειάζεστε υποστήριξη δεν σημαίνει ότι «κάτι δεν πάει καλά» με εσάς. Σημαίνει ότι παρατηρείτε την εμπειρία σας και εξετάζετε έναν διαθέσιμο τρόπο φροντίδας.
Δεν χρειάζεται να περιμένετε μια κρίση
Πολλοί άνθρωποι συνδέουν την ψυχοθεραπεία αποκλειστικά με μια σοβαρή διάγνωση ή με την αδυναμία να συνεχίσουν τη ζωή τους. Στην πράξη, κάποιος μπορεί να αναζητήσει θεραπεία τόσο σε μια περίοδο έντονης δυσκολίας όσο και όταν θέλει να κατανοήσει καλύτερα τον εαυτό του, τις σχέσεις του ή μια σημαντική απόφαση. Η ψυχοθεραπεία μπορεί να λειτουργήσει ως χώρος επεξεργασίας πριν η πίεση γίνει αβάσταχτη.
Το Εθνικό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας των ΗΠΑ προτείνει να εξετάζουμε όχι μόνο ποια συμπτώματα υπάρχουν, αλλά και πόσο διαρκούν και πόσο επηρεάζουν την καθημερινή λειτουργικότητα. Αυτή είναι μια χρήσιμη αφετηρία, όχι όμως εργαλείο αυτοδιάγνωσης. Δύο άνθρωποι μπορεί να βιώνουν παρόμοια συναισθήματα με πολύ διαφορετική ένταση, ιστορία και ανάγκες.
Η ψυχοθεραπεία μπορεί να φανεί χρήσιμη όταν:
- το άγχος ή η στεναχώρια επιμένουν και δυσκολεύουν την καθημερινότητά σας,
- δυσκολεύεστε να αναγνωρίσετε ή να διαχειριστείτε έντονα συναισθήματα,
- βιώνετε μια σημαντική αλλαγή, μια απώλεια ή μια περίοδο μετάβασης,
- οι σχέσεις σας επηρεάζονται από δυσκολίες που επαναλαμβάνονται,
- θέλετε να γνωρίσετε καλύτερα τον εαυτό σας και να εξελιχθείτε με μεγαλύτερη επίγνωση.
Δεν είναι απαραίτητο να περιμένετε μέχρι να αισθανθείτε ότι «δεν αντέχετε άλλο». Η αναζήτηση υποστήριξης μπορεί να είναι μια υπεύθυνη πράξη αυτοφροντίδας: ένας τρόπος να δώσετε χώρο σε όσα συμβαίνουν, να τα κατανοήσετε και να αποφασίσετε μαζί με έναν κατάλληλο επαγγελματία ποιο επόμενο βήμα ταιριάζει στις ανάγκες σας.
Σημάδια που αξίζει να προσέξετε
Κανένα από τα παρακάτω σημάδια, μόνο του, δεν αποδεικνύει ότι «πρέπει» να ξεκινήσετε ψυχοθεραπεία. Όταν όμως επιμένουν, επαναλαμβάνονται ή περιορίζουν τη ζωή σας, μια επαγγελματική συζήτηση μπορεί να είναι χρήσιμη.
1. Η δυσφορία επιμένει ή εντείνεται
Άγχος, θλίψη, θυμός, ενοχή, φόβος ή μια αίσθηση κενού είναι φυσικά ανθρώπινα συναισθήματα. Χρειάζονται περισσότερη προσοχή όταν διαρκούν, επιστρέφουν με ένταση ή καταλαμβάνουν μεγάλο μέρος της ημέρας. Δεν είναι απαραίτητο να μπορείτε να εξηγήσετε ακριβώς από πού προέρχονται. Η δυσκολία να βρείτε λόγια για όσα νιώθετε μπορεί να είναι μέρος του θέματος που θα διερευνηθεί.
2. Επηρεάζονται ο ύπνος, η συγκέντρωση ή η ενέργεια
Αλλαγές στον ύπνο, στην όρεξη, στη σεξουαλική επιθυμία, στη συγκέντρωση ή στα επίπεδα ενέργειας μπορεί να συνδέονται με πολλούς παράγοντες, ψυχολογικούς και σωματικούς. Όταν παραμένουν, χρειάζεται κατάλληλη αξιολόγηση. Ένας επαγγελματίας ψυχικής υγείας μπορεί να σας βοηθήσει να κατανοήσετε το πλαίσιο, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις είναι σημαντικό να προηγηθεί ή να συνυπάρξει ιατρικός έλεγχος.
3. Οι καθημερινές υποχρεώσεις γίνονται δυσανάλογα δύσκολες
Μπορεί εξωτερικά να συνεχίζετε να εργάζεστε, να φροντίζετε τους άλλους και να ανταποκρίνεστε στις ευθύνες σας, αλλά εσωτερικά να χρειάζεται τεράστια προσπάθεια για καθετί. Η λειτουργικότητα δεν είναι μόνο το αν «τα καταφέρνω». Είναι και το τίμημα που πληρώνω για να τα καταφέρω: εξάντληση, συνεχής ένταση, απομόνωση ή έλλειψη χώρου για ξεκούραση και χαρά.
4. Αποφεύγετε καταστάσεις επειδή φοβάστε πώς θα νιώσετε
Η αποφυγή συχνά προσφέρει προσωρινή ανακούφιση. Μακροπρόθεσμα όμως μπορεί να περιορίσει τις μετακινήσεις, τις σχέσεις, την εργασία ή τις επιλογές μας. Αν οργανώνετε τη ζωή σας γύρω από την προσπάθεια να μη νιώσετε άγχος, ντροπή, φόβο ή αμηχανία, αξίζει να εξετάσετε τι διατηρεί αυτόν τον κύκλο.
5. Επαναλαμβάνονται τα ίδια μοτίβα στις σχέσεις
Ίσως δυσκολεύεστε να βάλετε όρια, επιλέγετε ξανά σχέσεις που σας πληγώνουν, φοβάστε την εγγύτητα ή απομακρύνεστε όταν τη χρειάζεστε περισσότερο. Η ψυχοθεραπεία δεν εξετάζει μόνο «τι κάνουν οι άλλοι», αλλά και πώς έχουμε μάθει να προστατευόμαστε, να συνδεόμαστε και να ερμηνεύουμε τις συμπεριφορές γύρω μας.
6. Οι τρόποι που χρησιμοποιούσατε μέχρι τώρα δεν βοηθούν αρκετά
Η συζήτηση με φίλους, η άσκηση, η ξεκούραση και οι καθημερινές ρουτίνες μπορούν να στηρίζουν ουσιαστικά την ψυχική υγεία. Μερικές φορές όμως δεν αρκούν ή προσφέρουν μόνο προσωρινή ανακούφιση. Αυτό δεν σημαίνει ότι αποτύχατε. Σημαίνει ότι η δυσκολία ίσως χρειάζεται έναν διαφορετικό χώρο, περισσότερο χρόνο ή εξειδικευμένη προσέγγιση.
7. Περνάτε μια μεγάλη αλλαγή ή απώλεια
Ένας χωρισμός, μια μετακόμιση, η γονεϊκότητα, η απώλεια εργασίας, μια ασθένεια ή το πένθος μπορούν να ανατρέψουν την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό και το μέλλον. Δεν χρειάζεται η αντίδρασή σας να φαίνεται «υπερβολική» για να δικαιούστε υποστήριξη. Η θεραπεία μπορεί να προσφέρει χώρο για όσα δεν είναι εύκολο να ειπωθούν αλλού.
8. Θέλετε να κατανοήσετε καλύτερα τον εαυτό σας
Η αναζήτηση ψυχοθεραπείας δεν προϋποθέτει πάντα ένα συγκεκριμένο σύμπτωμα. Μπορεί να υπάρχει η επιθυμία για μεγαλύτερη αυτογνωσία, πιο καθαρές επιλογές, πιο ουσιαστικές σχέσεις ή έναν διαφορετικό τρόπο να σχετίζεστε με τις ανάγκες σας. Αυτό αποτελεί επαρκές αίτημα για μια πρώτη διερεύνηση.
Τρεις ερωτήσεις που μπορούν να βοηθήσουν
Αν παραμένετε αβέβαιοι, δοκιμάστε να απαντήσετε όσο πιο ειλικρινά γίνεται:
- Πόσο χώρο καταλαμβάνει αυτή η δυσκολία; Σκεφτείτε χρόνο, ενέργεια, ύπνο, εργασία, σχέσεις και αποφάσεις.
- Πόσο καιρό συμβαίνει; Είναι μια πρόσκαιρη αντίδραση ή ένα μοτίβο που επιστρέφει και σας περιορίζει;
- Τι θα ήθελα να είναι διαφορετικό; Δεν χρειάζεται να γνωρίζετε τη λύση. Μια πρώτη, απλή επιθυμία μπορεί να γίνει αφετηρία.
Η απάντηση δεν χρειάζεται να είναι δραματική. Ακόμη και το «θα ήθελα να μην είμαι συνεχώς σε επιφυλακή» ή «θέλω να μπορώ να μιλάω χωρίς να κλείνομαι» μπορεί να περιγράψει ένα ουσιαστικό θεραπευτικό αίτημα.
Τι μπορεί και τι δεν μπορεί να προσφέρει η ψυχοθεραπεία
Η ψυχοθεραπεία είναι μια συνεργατική διαδικασία που βασίζεται στον διάλογο και στη θεραπευτική σχέση. Δεν είναι ένας χώρος όπου κάποιος σας δίνει έτοιμες οδηγίες για το πώς να ζήσετε. Ούτε υπόσχεται ότι κάθε δύσκολο συναίσθημα θα εξαφανιστεί. Μπορεί όμως να βοηθήσει να κατανοήσετε καλύτερα την εμπειρία σας, να αναγνωρίσετε μοτίβα, να επεξεργαστείτε όσα σας έχουν επηρεάσει και να δοκιμάσετε διαφορετικούς τρόπους ανταπόκρισης.
Η κατάλληλη σχέση με τον θεραπευτή έχει σημασία. Είναι εύλογο να ρωτήσετε για την εκπαίδευση, την άδεια άσκησης, την εμπειρία στο θέμα που σας απασχολεί, την προσέγγιση, τη συχνότητα και το κόστος των συνεδριών. Παράλληλα, παρατηρήστε αν αισθάνεστε ότι ακούγεστε, αν μπορείτε να θέσετε ερωτήσεις και αν το πλαίσιο εξηγείται με σαφήνεια.
Γιατί συχνά αναβάλλουμε την πρώτη επικοινωνία
Η αναβολή δεν είναι παράξενη. Κάποιοι φοβούνται ότι θα κριθούν, ότι θα πρέπει να μιλήσουν αμέσως για επώδυνα γεγονότα ή ότι το να ζητήσουν βοήθεια σημαίνει αδυναμία. Άλλοι δεν είναι βέβαιοι αν το πρόβλημά τους είναι «αρκετά σοβαρό». Στην πρώτη επικοινωνία δεν χρειάζεται να αφηγηθείτε όλη την ιστορία σας. Αρκεί να πείτε ότι ενδιαφέρεστε για ψυχοθεραπεία και να ζητήσετε τις βασικές πληροφορίες για μια συνάντηση.
Μπορείτε επίσης να αντιμετωπίσετε την πρώτη συνεδρία ως συνάντηση γνωριμίας και αξιολόγησης. Δεν αποτελεί δέσμευση ότι πρέπει οπωσδήποτε να συνεχίσετε. Στόχος είναι να αποκτήσετε μια πρώτη εικόνα για τον τρόπο συνεργασίας και να εξετάσετε αν αισθάνεστε ότι μπορείτε να προχωρήσετε.
Πότε χρειάζεται άμεση βοήθεια;
Αν υπάρχουν σκέψεις αυτοκτονίας, πρόθεση αυτοτραυματισμού, αδυναμία να παραμείνετε ασφαλείς ή άμεσος κίνδυνος για εσάς ή άλλον άνθρωπο, μην περιμένετε ένα προγραμματισμένο ραντεβού. Καλέστε το 112, απευθυνθείτε στο πλησιέστερο τμήμα επειγόντων ή ζητήστε από ένα έμπιστο πρόσωπο να μείνει μαζί σας μέχρι να λάβετε άμεση βοήθεια.
Ένα ρεαλιστικό επόμενο βήμα
Δεν χρειάζεται να είστε απόλυτα βέβαιοι για να κάνετε μια πρώτη κλήση. Μπορείτε να ξεκινήσετε σημειώνοντας τι σας δυσκολεύει περισσότερο αυτή την περίοδο, πώς επηρεάζει την καθημερινότητά σας και τι θα θέλατε να αλλάξει. Αυτές οι τρεις πληροφορίες είναι αρκετές για να ανοίξει μια συζήτηση.
Αν βρίσκεστε στη Θέρμη, στο Πανόραμα, στην Πυλαία ή στην ευρύτερη ανατολική Θεσσαλονίκη, μπορείτε να επικοινωνήσετε με το Κέντρο Ψυχοθεραπείας «Λόγος Ψυχής» για να ενημερωθείτε σχετικά με τη δυνατότητα μιας πρώτης συνάντησης. Το αίτημά σας δεν χρειάζεται να είναι ήδη διατυπωμένο με ακρίβεια· μπορεί να διαμορφωθεί μέσα από τον διάλογο.
Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση
- National Institute of Mental Health — My Mental Health: Do I Need Help?
- American Psychological Association — Understanding psychotherapy and how it works
- Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας — Ευρωπαϊκός αριθμός έκτακτης ανάγκης 112
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί διάγνωση, εξατομικευμένη θεραπευτική σύσταση ή υποκατάστατο επαγγελματικής αξιολόγησης.
